🇮🇳 બંધારણ દિવસ ૨૦૨૫: વિકસિત ભારતનો સંકલ્પ અને આપણા પાયાના અધિકારો અને ફરજો 📖 (Constitution Day, Fundamental Rights, Duty, Vikasit Bharat)

પ્રધાનમંત્રી મોદીના સંદેશથી પ્રેરણા લઈને, ભારતના નાગરિક તરીકે આપણી ફરજો અને અધિકારોનું સન્માન કરીએ.

દર વર્ષે 26 નવેમ્બરના દિવસે આપણે બંધારણ દિવસ (Constitution Day) ઉજવીએ છીએ. આ એ પવિત્ર દિવસ છે જ્યારે 1949માં આપણી સંવિધાન સભાએ ભારતનું બંધારણ અપનાવ્યું હતું, જે 1950માં લાગુ થયું. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ યોગ્ય જ કહ્યું છે કે આ દસ્તાવેજ માત્ર કાયદાનું પુસ્તક નથી, પરંતુ રાષ્ટ્રની પ્રગતિનું માર્ગદર્શક છે.

આ બંધારણની શક્તિ છે કે જેણે એક સામાન્ય માનવીને પણ દેશની સેવાનો અવસર આપ્યો છે. જેમ પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું, આપણે ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદની અધ્યક્ષતામાં બનેલી સંવિધાન સભાના તમામ પ્રેરણાદાયી સભ્યો, ખાસ કરીને ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર, જેમણે ડ્રાફ્ટિંગ કમિટિના અધ્યક્ષ તરીકે દૂરંદેશીથી કાર્ય કર્યું, તેમને યાદ કરીએ છીએ.

🛡️ બંધારણે આપેલા મૂળભૂત અધિકારો: દરેક ભારતીય નાગરિકની ઢાલ

બંધારણે દરેક ભારતીય નાગરિકને જે મૂળભૂત અધિકારો (Fundamental Rights) આપ્યા છે, તે ગુજરાત હોય કે ભારતનો અન્ય કોઈ રાજ્ય, દરેક વ્યક્તિને સમાન રીતે મળે છે. આ અધિકારો આપણને ભેદભાવથી બચાવે છે અને ગૌરવ સાથે જીવવાનો પાયો નાખે છે:

1. સમાનતાનો અધિકાર (Right to Equality) ⚖️

આ અધિકાર આપણા બંધારણનો આત્મા કહી શકાય. કાયદા સમક્ષ બધા જ લોકો સમાન છે.

• કાયદા સમક્ષ સમાનતા: ધર્મ (Religion), જાતિ (Caste), લિંગ (Sex), કે જન્મસ્થળ (Place of Birth)ના આધારે કોઈ ભેદભાવ નહીં. ગુજરાતમાં પાટીદાર, બ્રાહ્મણ, દલિત, આદિવાસી કે મુસ્લિમ હોય – કાયદાના નિયમો સૌ માટે એક જ છે.
• આ અધિકાર અસ્પૃશ્યતા (Untouchability) નાબૂદ કરવાની ખાતરી આપે છે, જે એક મોટો સામાજિક બદલાવ છે.

2. સ્વતંત્રતાનો અધિકાર (Right to Freedom) 🕊️

આ અધિકાર ગુજરાતના દરેક નાગરિકને 6 પ્રકારની આઝાદી આપે છે, જે આપણી લોકશાહીનો પ્રાણ છે:

• બોલવાની અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા: તમારા વિચારોને સાર્વજનિક રીતે રજૂ કરવાની આઝાદી.
• શાંતિપૂર્વક ભેગા થવાની સ્વતંત્રતા અને સંગઠન કે યુનિયન બનાવવાની સ્વતંત્રતા.
• ભારતભરમાં મુક્તપણે ફરવાની અને દેશના કોઈ પણ ભાગમાં વસવાટ કરવાની સ્વતંત્રતા.
• કોઈ પણ વ્યવસાય કરવાની સ્વતંત્રતા: તમે ટીચર, એન્જિનિયર કે ઉદ્યોગપતિ, જે યોગ્ય લાગે તે કામ કરી શકો છો.

3. શોષણ વિરુદ્ધનો અધિકાર (Right against Exploitation) 🚫

આ અધિકાર નબળા અને વંચિત લોકો માટે ઢાલ સમાન છે:

• બળજબરીથી મજૂરી (Forced Labour) પર પ્રતિબંધ: કોઈ પણ વ્યક્તિને તેની મરજી વિરુદ્ધ કામ કરવા મજબૂર કરી શકાય નહીં.
• બાળમજૂરી (Child Labour) પર પ્રતિબંધ: 14 વર્ષથી નાની ઉંમરના બાળકોને જોખમી કામમાં રોકવા પર સખત પ્રતિબંધ છે. ગુજરાત જેવા ઔદ્યોગિક (Industrial) રાજ્યમાં આ કાયદાનું પાલન કરવું આવશ્યક છે, જેથી દરેક બાળકને શિક્ષણનો અધિકાર મળી શકે.

4. ધાર્મિક સ્વતંત્રતાનો અધિકાર (Right to Freedom of Religion) 🙏

ભારત એક સેક્યુલર દેશ છે. આ અધિકાર તમને તમારી પસંદગીનો ધર્મ પાળવાની, તેની પૂજા કરવાની અને તેના પ્રચાર (Propagation) કરવાની સ્વતંત્રતા આપે છે. સરકાર બધા ધર્મોને સમાન નજરે જુએ છે.

5. સાંસ્કૃતિક અને શૈક્ષણિક અધિકારો (Cultural and Educational Rights) 🎓

આ અધિકાર ખાસ કરીને દેશની લઘુમતી (Minority) કોમ્યુનિટીના હિતોનું રક્ષણ કરે છે. દરેક નાગરિકને પોતાની ભાષા, લિપિ અને સંસ્કૃતિ જાળવી રાખવાનો હક છે અને લઘુમતી સમુદાયોને તેમની પસંદગીની શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સ્થાપિત કરવાનો અધિકાર છે.

🎯 ફરજોનું મહત્વ: રાષ્ટ્ર નિર્માણનો માર્ગ (Fundamental Duties)

પ્રધાનમંત્રી મોદીના સંદેશમાં સૌથી મોટો ભાર ફરજો (Fundamental Duties) પર મૂકવામાં આવ્યો છે. બંધારણના અનુચ્છેદ 51Aમાં સમાવિષ્ટ આ ફરજો આપણને યાદ અપાવે છે કે મહાત્મા ગાંધી માનતા હતા કે ‘ફરજ બરાબર નિભાવવાથી જ સંબંધિત અધિકારનું સર્જન થાય છે.’

આપણી ફરજોમાં આ બાબતો મુખ્ય છે:

• બંધારણનું પાલન કરવું અને તેના આદર્શોનું સન્માન કરવું.
• રાષ્ટ્રની સાર્વભૌમત્વ (Sovereignty), એકતા (Unity) અને અખંડિતતા (Integrity)નું રક્ષણ કરવું. (જેના ભાગરૂપે જ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની પ્રેરણાથી આર્ટિકલ 370 પર પગલાં લેવાયા, જેથી જમ્મુ-કાશ્મીરમાં બંધારણ સંપૂર્ણપણે લાગુ થઈ શકે.)
• દેશની સેવા કરવી.
• સંવાદિતા અને સમાન બંધુત્વની ભાવના વધારવી.
• મતાધિકારનો ઉપયોગ કરવો (પ્રધાનમંત્રીએ 18 વર્ષના યુવાનોને મતદાર બનવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાની વાત કહી છે.)

આ બંધારણ દિવસ, જ્યારે આપણે સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની 150મી જન્મજયંતિ અને ભગવાન બિરસા મુંડાની પ્રેરક જીવનગાથા પણ યાદ કરીએ છીએ, ત્યારે આપણે સૌ પ્રતિજ્ઞા લઈએ કે આપણા અધિકારોનું રક્ષણ કરવા સાથે, વિકસિત ભારત (Viksit Bharat) ના નિર્માણ માટે આપણી ફરજોને પણ સર્વોપરી રાખીશું.

જય હિંદ!🇮🇳