અવિશ્વસનીય! ભારત-રશિયા સંબંધોમાં એવો વળાંક આવ્યો છે, જેણે અમેરિકાને પણ હલાવી દીધું! શું છે આ નવો અધ્યાય?🔥

ભારત અને રશિયા વચ્ચેના સંબંધો દશકોથી મજબૂત અને વિશ્વસનીય રહ્યા છે. ૨૦૦૦માં “India-Russia Strategic Partnership” ની ઘોષણા પછી, બંને દેશો વચ્ચે રાજકીય, રક્ષણ, ઉર્જા, અવકાશ, વેપાર અને સંસ્કૃતિ જેવા અનેક ક્ષેત્રોમાં સહકાર વધ્યો છે

રશિયા એ ભારત માટે ટાઈમ-ટેસ્ટેડ પાર્ટનર છે. બંને દેશો વચ્ચે વિશેષ અને વિશિષ્ટ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી છે, જે દર વર્ષે યોજાતી વાર્ષિક સમિટ દ્વારા વધુ મજબૂત બને છે

🛬 રશિયાથી કોણ આવી રહ્યા છે?

રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન ૨૦૨૫ના ડિસેમ્બર મહિનામાં ભારતની મુલાકાતે આવી રહ્યા છે. આ તેમની ૪ વર્ષ પછીની પહેલી ભારત યાત્રા છે, અને યુક્રેન-રશિયા યુદ્ધ પછીની પહેલી મોટી કૂટનીતિક મુલાકાત છે.

આ મુલાકાત દરમિયાન તેઓ પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી સાથે ૨૩મી ભારત-રશિયા વાર્ષિક સમિટમાં ભાગ લેશે. આ સમિટમાં રક્ષણ, ઉર્જા, અવકાશ, વેપાર અને ભવિષ્યના વ્યૂહાત્મક સહકાર પર ચર્ચા થવાની શક્યતા છે

🕰️ ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ

ભારત અને રશિયા (અગાઉના સોવિયત યુનિયન) વચ્ચેના સંબંધો 1950ના દાયકાથી શરૂ થયા છે. બંને દેશો વચ્ચેનો સંબંધ માત્ર રાજકીય નહીં, પણ વિશ્વાસ અને સહયોગ પર આધારિત રહ્યો છે.

• 1971ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન રશિયાએ ભારતને ખુલ્લો સમર્થન આપ્યું હતું.
• 2000માં બંને દેશોએ “Strategic Partnership” ની ઘોષણા કરી.
• 2010 પછી આ સંબંધ “Special and Privileged Strategic Partnership” માં બદલાયો.

આ બધું દર્શાવે છે કે ભારત અને રશિયા વચ્ચેનો સંબંધ ટાઈમ-ટેસ્ટેડ અને મજબૂત છે

🛡️ રેલોસ કરાર: રક્ષણ ક્ષેત્રમાં નવી દિશા અને તેના લાભો

તાજેતરમાં ભારત અને રશિયા વચ્ચે Reciprocal Exchange of Logistic Support (Relos) Agreement પર સહમતિ થઈ છે. આ કરાર હેઠળ બંને દેશોની નૌકાઓ અને વિમાનો એકબીજાના ports અને એરબેઝનો ઉપયોગ કરી શકે છે. એટલે કે refueling, spare parts, repair અને maintenance જેવી સુવિધાઓ હવે સરળતાથી ઉપલબ્ધ થશે. આથી ભારતીય નૌકાદળને આર્કટિક ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ મળશે, જે વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને વ્યૂહાત્મક હાજરી માટે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે. બીજી તરફ રશિયાને ભારતીય મહાસાગરમાં હાજરી મળશે, જે તેને એશિયામાં વધુ મજબૂત બનાવશે.

આ કરાર બંને દેશો માટે win-win situation છે — ભારતને energy security અને strategic depth મળે છે, જ્યારે રશિયાને warm waters સુધી પહોંચ મળે છે. આ development એ અમેરિકાને પણ ચોંકાવી દીધું છે, કારણ કે Indo-Pacific ક્ષેત્રમાં power balance બદલાઈ રહ્યું છે. અમેરિકા માટે આ partnership એ સ્પષ્ટ સંકેત છે કે ભારત પોતાની સ્વતંત્ર વિદેશ નીતિ પર ચાલે છે અને multipolar world order ને support કરે છે.

• Indo-Pacific power balance બદલાઈ રહ્યું છે, જેને કારણે અમેરિકા પણ ચોંક્યું છે.
• ભારતીય નૌકાદળને આર્કટિક ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ મળશે.
• Refueling, repair અને maintenance માટે રશિયન ports નો ઉપયોગ કરી શકાશે.
• રશિયાને ભારતીય મહાસાગરમાં હાજરી મળશે.
• Energy security અને strategic depth બંને દેશોને મળશે.

⚔️ રક્ષણ ક્ષેત્રમાં સહકાર

• ભારતના 70% થી વધુ રક્ષણ સાધનો રશિયા તરફથી આવે છે.
• બંને દેશો વચ્ચે Technology Transfer અને Joint Production પણ થાય છે.

Sukhoi-30 MKI, MiG-29, T-90 Tanks, S-400 Missile System — બધા રશિયાથી આયાત થયેલા છે.

👉 HAL અને Rostec વચ્ચેના સહયોગથી Kamov helicopters નું સંયુક્ત ઉત્પાદન થયું છે.

🔋 ઉર્જા અને અવકાશ ક્ષેત્રે સહયોગ

• રશિયા ભારતને ડિસ્કાઉન્ટેડ ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાય કરે છે.
• Kudankulam Nuclear Plant — રશિયાની સહાયથી બનેલું ભારતનું સૌથી મોટું ન્યુક્લિયર પ્લાન્ટ છે.
• ISRO અને Roscosmos વચ્ચે અંતરિક્ષ સહયોગ પણ મજબૂત છે.

👉 Gaganyaan Mission માટે રશિયાએ ભારતીય astronauts ને train કર્યું છે.

📈 વેપાર અને આર્થિક સંબંધો

• 2023-24માં ભારત-રશિયા વચ્ચે $50 બિલિયનથી વધુનો વેપાર થયો.
• મુખ્ય આયાત: ક્રૂડ ઓઈલ, રક્ષણ સાધનો, ફર્ટિલાઈઝર્સ
• મુખ્ય નિકાસ: ફાર્મા, ચા, કાફી, ટેક્સટાઈલ, ઓર્ગેનિક પ્રોડક્ટ્સ

👉 બંને દેશો રુપિયા-રુબલ ટ્રેડ માટે પણ કામ કરી રહ્યા છે જેથી ડોલર પર નિર્ભરતા ઘટે.

🎓 શૈક્ષણિક અને સાંસ્કૃતિક સંબંધો

• હજારો ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ રશિયામાં મેડિકલ અને ટેકનિકલ અભ્યાસ કરે છે.
• રશિયન લોકો ભારતીય ફિલ્મો, યોગ અને આયુર્વેદ માટે ખૂબ રસ ધરાવે છે.
• Moscow અને Delhi વચ્ચે સાંસ્કૃતિક વિનિમય કાર્યક્રમો પણ થાય છે.

👉 Russian universities માં “Hindi Day” અને Indian festivals ઉજવવામાં આવે છે.

🌐 વૈશ્વિક સ્તરે સહયોગ

• બંને દેશો UN, BRICS, SCO, G20 જેવા મંચ પર સહયોગ કરે છે.
• ભારત અને રશિયા બંને મલ્ટીપોલર વર્લ્ડ ઓર્ડર ને સમર્થન આપે છે.
• રશિયા એ ભારતના UNSC Permanent Membership માટે સમર્થન આપ્યું છે.

👉 બંને દેશો પશ્ચિમ દેશોની મોનોપોલી સામે સ્વતંત્ર નીતિ રાખે છે.

🛡️ વ્યૂહાત્મક સહયોગ

• દર વર્ષે India-Russia Annual Summit થાય છે.
• 2+2 Dialogue (Foreign + Defence Ministers) દ્વારા ઊંડો સંવાદ થાય છે.
• Maritime cooperation, cyber security, terrorism સામે લડત — બધા ક્ષેત્રોમાં સહયોગ છે.

👉 2025માં 23મી Annual Summit યોજાઈ રહી છે — જે બંને દેશો વચ્ચેના ભવિષ્યના સહયોગ માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

📌 ભવિષ્ય માટે અપેક્ષાઓ

• Technology co-development — AI, Cybersecurity, Defence
• Trade Expansion — New sectors: Agriculture, Green Energy
• Cultural Bridges — More student exchange, tourism, and media collaboration
• Strategic Balance — Global peacekeeping and regional stability

ભારત અને રશિયા વચ્ચેનો સંબંધ મજબૂત, વિશ્વસનીય અને વ્યૂહાત્મક છે. બંને દેશો એકબીજાના સહયોગી છે — માત્ર words માં નહીં, પણ actions માં પણ.

👉 આ સંબંધો એ બતાવે છે કે વિશ્વાસ અને સહયોગ હોય તો દેશો વચ્ચે દૂરીઓ નહીં, નજીકીઓ વધે છે.
👉 ભવિષ્યમાં ભારત-રશિયા સંબંધો વધુ ઊંડા અને વ્યાપક બનવાની શક્યતા છે.